Jakiś czas temu na portalu Digart wywiązała się mała dyskusja na temat wpływu obróbki w programach typu Photoshop na “prawdziwość”, czy też oryginalność fotografii. Wiele osób stoi na stanowisku, że zdjęcie po obróbce w Photoshopie nie jest już fotografią, ponadto negują oni jakąkolwiek postprodukcję zdjęć i promują tzw. fotografię “prosto z aparatu”, nieobrobioną, nieskażoną żadnymi korektami w programach graficznych. Co więcej, fotografują w bezstratnym i nie obrabianym formacie raw, który już z samej nazwy powinien być nietknięty przez choćby cień jakiejkolwiek obróbki. Tutaj nasuwa mi się pewna anegdota mówiąca o spotkaniu dwóch znajomych, z których jeden mówi: “Wiesz, nienawidzę tego Microsoftu, wyrzuciłem ich wszystkie programy, nawet zamiast Windowsa zainstalowałem sobie DOS”…

W rzeczywistości proces zapisu obrazów cyfrowych z matrycy aparatu na kartę pamięci naszpikowany jest różnego rodzaju korektami, a ich ilość oraz intensywność zależą od formatu zapisu i ustawień aparatu. Obrońcy “czystości” fotografii nie biorą pod uwagę, że obróbka materiału zebranego przez matrycę może być koniecznością a nie tylko świadomym wyborem. Tak jak niegdyś praca w ciemni była nierozłącznym etapem tworzenia fotografii, tak dziś niemożliwym jest uzyskanie fotografii zawierającej jasność i kolory zarejestrowane na matrycy. Podobnie jak postprodukcja w programach graficznych, ta “pierwotna” obróbka w aparacie ma poprawiać estetykę odbioru zdjęcia. Jeżeli sprzedajemy dom, przed wizytą potencjalnych nabywców na pewno wysprzątamy mieszkanie aby wyglądało jak najlepiej – tak samo będzie np. z samochodem – i tak samo jest z fotografią. Obrabianie i postprodukcja ma wydobyć zalety i ukryć wady naszego zdjęcia. Co ciekawe, “pierwotna” obróbka w aparacie niezbędna jest ze względu na budowę i działanie ludzkiego oka, ale o tym później. Tymczasem przyjrzyjmy się bliżej osławionemu formatowi raw i zobaczmy, co aparat robi z danymi z matrycy przed zapisaniem ich na karcie pamięci.

Aby zrozumieć w pełni proces zapisu danych z matrycy, musimy powiedzieć sobie o samej matrycy. Matryca, jak sama nazwa wskazuje, to dwuwymiarowa płaszczyzna zbudowana z pojedyńczych komórek – sensorów. Sensory rejestrują światło, a ściślej mówiąc luminancję, czyli jasność. Na tym etapie nie ma mowy o kolorach, rejestrowane jest tylko światło – możemy to przyrównać do zawartości kanału Lightness w trybie kolorów Lab w Photoshopie.

Bezpośrednio za sensorami znajdują się filtry kolorów, które rozszczepiają światło na swoje widma. Jak się zapewne domyślacie filtry rejestrują widmo czerwieni, zieleni i niebieskości, czyli tradycyjną przestrzeń kolorów RGB (red, green, blue). Jakkolwiek są trzy kanały, to na jeden sensor przypadają cztery filtry – jeden czerwony, dwa zielone i jeden niebieski. Podwójny filtr zielony związany jest z faworyzowaniem tej barwy przez oko ludzkie i wynikającej z tego potrzeby dokładniejszego rejestrowania tonacji zieleni. Po przejściu danych przez filtry, następuje aplikacja grupy korekt. Ogół tej obróbki może się różnić w zależności od marki aparatu, ale cztery procesy są niezmienne: demosaic (demozaikizacja nie wydaje się być satysfakcjonującym tłumaczeniem), interpolacja kolorymetryczna, kompensacja gammy oraz detekcja i kompensacja krawędzi.

Pierwszy proces wykonywany przez procesor obrazu, w terminologii angielskiej znany jako demosaic, polega na sprawdzeniu każdego piksela i porównaniu jego jasności z pikselami sąsiadującymi. Jeśli amplituda jasności piksel-otoczenie jest zbyt duża, jasność piksela jest uśredniana. Proces ten likwiduje losowo wygenerowane piksele czarne i białe oraz te zbyt kontrastowe w stosunku do otoczenia, co mogło by zaburzyć odbiór przez ludzi.

Interpolacja kolorymetryczna to nic innego jak transformacja wartości kolorów do konkretnego profilu RGB. Najczęściej jest to sRGB, posiadający najwęższą przestrzeń (gamut) kolorów. Tutaj po raz pierwszy tracimy globalnie pewną ilość informacji. Można temu zapobiec, ustawiając w aparacie profil kolorów Adobe RGB 1998, którego przestrzeń jest większa niż sRGB. Najlepszym rozwiązaniem jest profil ProPhoto RGB, “największy” spośród profili RGB, ale niestety dostępny jedynie w najdroższych aparatach.
Kompensacja gammy to proces, który ma największe znaczenie dla ostatecznego wyglądu zdjęcia. Bez niego, uznalibyśmy aparat za zepsuty patrząc na końcową fotografię. Kompensacja gammy, czyli kontrastu tonów średnich, polega na korekcji tychże tonów pod kątem postrzegania kolorów i światła przez ludzkie oko. Oko pomimo swojej skomplikowanej budowy i bogatych możliwości, ulega niestety złudzeniom optycznym i postrzega kolory inaczej w zależności od jasności otoczenia. Dobrze wiemy, że wchodząc do ciemnego pokoju nie widzimy nic, ale po chwili zaczynamy

rozróżniać przedmioty. Korzystając z prostych grafik jak ta powyżej, możemy łatwo sprawdzić jak oszukiwane jest nasze oko. Wydaje się nam, że środkowy pasek jest jaśniejszy po lewej stronie a ciemniejszy po prawej, gdy tymczasem jest on idealnie szary na całej powierzchni. Sensory, inaczej niż oko ludzkie, rejestruje absolutną jasność sceny, niezależnie od otoczenia i innych zmiennych właściwych dla człowieka. Dlatego też obraz zarejestrowany przez matrycę wygląda inaczej niż zarejestrowany przez oko. Dla nas czysty obraz z matrycy jest zbyt jaskrawy i bardzo blady (symulacja powyżej). Dlatego też procesor obrazu musi dostosować jasność i kontrast do postrzegania właściwego dla oka. Można powiedzieć, że musi “zasymulować” oko

Ostatnią podstawową korektą jest detekcja i kompensacja krawędzi. Procesor obrazu przy pomocy algorytmów antialiasingu (likwidacji poszarpanych krawędzi), redukcji szumów i rozmycia gaussowskiego wzmacnia krawędzie i odzyskuje niektóre szczegóły osłabione przez poprzednie działania. Na koniec aplikowany jest balans bieli ustawiony w aparacie, po czym plik wędruje do karty pamięci.

Widzimy zatem jak wiele spraw nie zależy od nas – nie możemy kontrolować żadnego z powyższych procesów, możemy jedynie symulować wstecz – tylko po co mielibyśmy to robić, skoro raw po tych korekcjach jest po prostu lepszy? Nie będę nawet wspominał o formacie jpeg, gdzie aplikowane są takie procesy jak zwiększanie nasycenia kolorów i kontrastu, wyostrzanie, odszumianie, a nawet zamiana zdjęcia do czerni i bieli lub sepii.

Musimy pogodzić się z wszechobecnością obróbki w świecie cyfrowych fotografii, a mit nieobrobionej fotografii możemy włożyć między bajki. Obróbka w Photoshopie nie jest wrogiem zdjęć, ale ich sprzymierzeńcem. Jedyna zmienna w tym wszystkim to wyczucie fotografa – nietrudno jest zniszczyć zdjęcie w Photoshopie, a dość trudno obrobić je właściwie i z umiarem. Po tym właśnie poznaje się świadomego fotografia – po twórczym i wyważonym korzystaniu z narzędzi korekcyjnych, a nie unikaniu ich używania.